Amigos, amigas…

Yolda bir sürü insanla karşılaşıyoruz, hemen hemen her yerden. Hatta Oaxaca’da sevgilisini ziyarete gelmiş bir Türkle bile karşılaştık. Kimi ile bir akşam, kimiyle birkaç saat konuştuğumuz bu insanların ortalama yaşları 20 ila 35 arasında. Kimisi yıllardır dolaşarak yaşıyor, kimisi biraz İspanyolca öğrenmeye gelmiş, kimisi de bizim gibi 6 ay ya da bir sene kıtayı turlamayı planlıyor. Genelde turist rotaları birbirine benzediği için aynı insanları farklı bir şehirde tekrar görüyoruz, genelde bilinen tek Türkler biziz, ama herkes İstanbul’a aşina. İstanbullu olmak bir anda bizi popüler yapıyor.

Bir şeyleri arkada bırakarak yeni bir yol seçmek, daha az güvenli olanı denemek o kadar da uzak bir hayal değilmiş, yola çıkınca daha iyi anladık.

Ya basta! Yeter artık!

Yeni durağımız, Meksika’nın en fakir eyaleti Chipas’ın, koloniyel mimarisi ile ünlü kenti San Cristobal de la Casas. Burası aynı zamanda 1994’te ABD ile imzalanan NAFTA antlaşmasının adından Zapatistaların işgal ettikleri ve eylemlerini başlattıkları nokta. Sub-commandante Marcos önderliğindeki Zapatistaların sloganı şehrin genel ruhunu yansıtıyor. Ya basta! Yeter artık!

Eylemlerinin ilk 3 ayında silahlı mücadele yürüten EZLN (Zapatista Ulusal Kurtuluş Ordusu), bu üç ayın sona ermesinin ardından Marcos’un köyündeki kadınlara verdiği söz üzerine silahı bırakıyor ve mücadelesini “kalemimiz, silahımızdır” anlayışıyla sürdürüyorlar.

Eylemleri ve inatları ile tüm dünyada yükselmekte olan anti kapitalist hareketlere öncü olan ve cesaret veren Zapatistaların bir kolu olan OCEZ (Organizacion Campesina Emilio Zapata- Köylü Emilio Zapata Örgütü) bir ayı aşkın bir süredir San Cristobal’in ana meydanını işgal etmiş durumda. Kanadalı bir firma tarafından kurulacak olan maden ocağını protesto etmek amacıyla kurulan süper primitif kampta, iki yüze yakın kişi yaşıyor. Maden ocağı demek, çevrenin tahribatı ve tarımla uğraşan yerli halkın daha da fakirleşmesi demek, bu yüzden de eylemlerini kazanana kadar sürdürmekte kararlı OCEZ taraftarları. Mayaların torunları Chipaslılar atalarının aksine hemen teslim olmamak için direniyorlar, umuyoruz kazanan taraf onlar olur.

Bölgenin diğer fark edilen yönü ise, dindarlığı, şehrin dört bir yanını kiliseler sarmış durumda, etraftaki Maya köylerinde de durum değişmiyor. Sefalet ve dindarlık elele, ne kadar tanıdık değil mi?

Ama tabii ki bu durumun eğlenceli yanları da yok değil, San Cristobal’de şehirde kaldığımız günlerde başlayan ve buranın en önemli azizesi olan Guadalupe adına yapılan şenlikler mesela.

Kentin görece olarak en yüksek noktasındaki Guadalupe’ye adanmış olan kiliseye doğru her gün artan bir kalabalık ellerinde dev mumlar ve çiçeklerle yürüyorlar, grubun önünde yer alan orkestra ise harika müziklerle onları yönlendiriyor, her sokak başında şarkılar, sloganlar ve işaret fişekleri ile de bulundukları yeri şehirde bulunan herkese ilan ediyorlar. Böyle bir dini kutlamaya alışık olmadığımızdan bizde grubun peşine takılıp başarısız fotoğraf çekme deneyimlerinde bulunduk ancak hadisenin gece cereyan etmesinden ötürü arkadaşların coşkusu fotoğraflara pek yansımadı.

Mayaların torunları başka ne yapıyor!

Meyve satıyor ve ibadet ediyor. San Cristobal’e 10 km uzaklıkta Chamula köyünde bölgedeki en geniş Maya topluluğu yaşamakta. Turist el kitaplarında the most traditional people (en gelenekçi topluluk) olarak tanıtılan bu köyde insanların olayı bir şeyler satmak ve ibadet etmek. Halk her ne kadar koyu Katolikleştirilmiş olsa da ibadet şekilleri pek Katolik değil. Köyün merkezindeki kilise ilk para ödeyerek girmek durumunda kaldığımız dini mekan, içeride inanılmaz bir görüntü var. Bildiğimiz kiliselere benzemiyor, oturma sırası yok, gerçek bir papaz hitabet yeri yok, her yer mumlar ve taze çiçeklerle dolu-bildiğimiz aranjmalar, yerler çam yaprağına benzeyen bir bitki ile döşeli. Tavandan aşağıya dev örtüler sarkıyor ve aralarında kağıttan süslemeler var. Şatafat yok, abartı yok. İnsanlar yerde oturuyor, bitkileri temizleyerek kendilerine bir alan açıyor sonra da bu zeminin üzerinde mumlarını yakmaya başlıyorlar, bir köşede Chamulalı bir kadın azizesine yakarırken, çocukları bitkilerin üzerinde yuvarlanarak oyun oynuyorlar, ileride kendinden geçmiş bir adam kah ahlayıp kah dövünerek karşısındaki aziz resmi ile konuşuyor. Gerçekten çok etkileyici ama bir yandan da Mayaların torunları bu hallere mi düşeceklerdi hissini yaşatmadı değil?.

Kısa süreliğine Meksika ile vedalaşıp Guetemala Panajachel’e gidiyoruz.

ACISIYLA tatlısıyla Oaxaca (Wa-ha-ka)

Karnınız mı acıktı? Hiç üşenmeyin, orta Amerika’nın bu en güzel şehrine gelin. İster mole sosunda bistec (et sote gibi) sipariş edin, ister bir haftalık mükemmel yemek kurslarına gelip bu lezzetleri daimi kılın kendi bünyenizde…

Karıcığımın da bahsettiği üzere zor bir transportasyon sonunda ulaştık Oaxaca’ya. 9 saatlik zorlu bir yoldan sonra bünyemiz yorgun düşmüştü. Bu lezzet kentinde, kahvaltı ile başlayan günümüz, Zocaloya varınca bayrama dönüşüverdi…
Birasından mı tatsak yemeğini mi mideye gümletsek şeklinde aklımız ve midemiz karıştı sanat dolu sokaklarda. Merakınıza son verip neler tükettik neler içimsel olabilir sizler ile paylaşayım istiyorum;

Ne Nerede ve Nasıl?

Zocalo ya uzak ve yerel bir mekanda yemenizi bütçesel anlamda öneriyoruz. Nereye mi gideceksiniz? Biraz tabana kuvvet zocaloya 5-6 dakikalık uzaklıktaki Mercadoya yürümek sureti ile ulaşınız. Ulaşma eylemi sırasında küçük tükkanlarda çikolata ve mezcal (%100 alkole varan, meyve aroması ile birlikte hafifleyen, yerel afrodizyak likörümsü içki. Ek bilgi: sek olarak lime ve kırmızı toz biber ile tüketilebilinir tabi yiyorsa) gözlemleniyor, ama hevesinizi mercadoda yiyeceğiniz mükellef yemek sonrasına saklayınız. Mercadoya girdikten sonra birçok İspanyolca teklifi kulak arkası edip en yerel ve Oaxacan yazılı açık lokantaya oturunuz. Oaxaca’ya özgü mole sosunda bistec (salsa sosu olmamasına tikkat edilmeli, aksi durumda yanarsınız karışmam) ya da mole sosunda pollo (tavuk) sipariş ediniz. Ağız yanması durumuna karşı aqua de fresca yı ( meksikanın binbir meyvesinden elde edilen, bildiğimiz taze sıkılmış meyve suyu) önemle siparişinize ekleyiniz. Biz kişisel olarak aqua de jamaica sempatizanı olduk ama sizler deyenimsel yaklaşıp herhangi bir aqua de fresca sokabilirsiniz midenize…

Acılı ya da acısız ve fakat lezzetli bir yemek sonrası, çikolata ve mezcal edinerek zocaloya tıpış tıpış dönünüz. Şehre doyduktan sonra tabanlarınızı rahatlatmak amacı ile zocaloda katedrale bakan bir cafeye oturup bira söylemenizi şiddetle tavsiye ediyoruz. Biz müstakbel minik özel ailesi olarak moleno grubu biralara bayıldık. Ben bireysel koyu bira sever olarak Negro Moleno’yu tükettim.

Dipnot olarak; biranın yanında getirdikleri fıstıklara tikkatli davranın… Tüketim esnasında silikonlu ve sızlayan dudaklara sahip olabilirsiniz… Şimdiden afiyet olsun…

Vamos a bailar Oaxaca!

Türkçe meali Oaxaca haydi dans et oluyor, bu şehir bir dans manyağı çıktı, her köşede birileri iki dirhem bir çekirdek giyinmiş dans ediyor, kafamızı nereye çevirsek kitapçı, sanat galerisi, güzel bir cafe, sokakta her şeyi satan satıcılar, ellerinde kendilerinden büyük balonlarla oynayan çocuklar.

Daha işin başında bu kadar çok seveceğimiz bir şehirle karşılaşmış olmak dünya ne kadar büyük ve biz ne kadar küçüğüz hissiyatı yaşatıyor.
Çarşamba akşamları olduğunu tahmin ettiğimiz, dans atraksiyonunda şehrin tüm eski tüfek amca ve teyzeleri ana meydanda- artık sizinde bildiğiniz üzere Zocalo’da- toplanıyor, iskemleler diziliyor, orkestra yerini alıyor ve haydi herkes dansa. 70 yaş üstü amca ve teyzeler, büyük bir ciddiyetle her yeni değişen notaya uygun olarak bütün bir gece salınıyorlar.

Bu şehirde aslında yapacak çok şey yoktu ama bir o kadar da çok şey vardı, ispanyolca konuşma çabalarımızı nezaketle karşılayan esnaf, peynirden, böceğe ne ararsanız bulabileceğiniz Mercadolar, şehri enine ve boyuna kesen onlarca sokak ve ıvır zıvır satan dükkanları, yoruldukça kahve molası verdiğimiz, leziz kahveli cafeler, acaip resim ve heykellere ev sahipliği yapan galeriler, çok ilgi çekici olmasalarda Meksika’nın yerli halkları Zapotecler ve Mizteklerin mirasını görebileceğimiz müzeler, bir de yakınlardaki iki Zapotec şehri. Monte Alban ve Mitla.

Biz daha büyük ve eski olana- Monte Alban’a gittik, gerçekten çok güzeldi, derli toplu bir şehir görebilme şansının yanı sıra, her şeyin bir de İngilizcesini yazma nezaketini göstermişlerdi bu kez.

Si no Ulises Ruiz no se va, Calderon no pasara
(Ulises Ruiz gitmezse, Calderon geçemez!)

ABD’nin onlarca yıldır arka bahçesi muamelesi yapmakta olduğu Meksika’da, 1994 yılında ABD ile imzalanan NAFTA antlaşması sonucu – Nafta ile bir nevi her şey Amerika’nın oluyor- pek çok eylem gerçekleşiyor. Bu eylemlerin en uzun süreli ve kanlı olanı ise Oaxaca’da başlayan öğretmelerin grevi.
22 Mayıs 2006’da 70 bin öğretmenin katılımı ile başlayan grev büyüyerek diğer eyaletlere de yayılıyor, eylemin 160. gününde Meksika federal devlet güçlerinin Oaxaca’ya saldırısı ile arkasında onlarca ölü ve çok daha fazla kayıp bırakarak kanlı bir şekilde son buluyor.

Devrimin başarıya ulaşamamış olsa bile bu şehirden çıkmış olması hiç şaşırtıcı gelmiyor.

Oaxaca gerçekten çok güzel bir şehir, henüz çok bir şey görmemiş olsak da gördüklerimizin en güzeli. Tanzuu beylerde Oaxaca’nın Meksika’da dillere destan olan lezzetlerinden bahsedecek.

Gelecek durağımız, koloniyel kentlerin en afilisi olduğu iddia edilen San Cristobal de la Casas.

Burası Taxco, buradan çıkış yok!

En son Taxco ve tavşanları geride bırakarak Oaxaca’ya doğru yol alacaktık, ancak bu işler umduğumuz kadar kolay olmuyormuş, Mehmet abinin hadi bir gece daha ısrarlarına dayanamayarak bir geceyi daha Taxco’da tamamladıktan sonra ertesi gün Meksika’nın batısına ilerlemek üzere direkt otobüs bulacağımızın söylendiği Cuernavaca’ya doğru yola çıktık, tabii ki direkt otobüs yokmuş. Daha doğrusu olan tek otobüs haftanın 2 günü çalışan ve dünyanın en pahalı otobüsü çıkınca, biz de yönümüzü önce Puebla’ya ordan da son sürat koşarak 18’de kalkacak olan Oaxaca otobüsüne çevirdik.

9 saatlik Taxco-Puebla-Oaxaca yolculuğundan sonra hostelimize yerleşmiş, olmayan İspanyolcamızla ilk kez yolumuzu bulmuş olmanın tanımlanamayan gururu içindeydik.

Taxco ve tavşanları

Taxco Mexico City’e 2 saat uzaklıkta minik bir şehrimsi. Genelde günübirlik turlarla gelinen Taxco’ya biz kamp kurmuş durumdayız.
Teşekkürler Mehmet Abi, bize hakikaten süper baktın. Tavşanlarına da ayrıca hasta olduk.

Her İspanyolca konuşulan yerde olduğu üzere burada da bir Zocalo ve kilise mevcut. Turistleri çeken kısım bu kiliseymiş, Meksika’nın en eski kiliselerinden kabul ediliyor, biz geldiğimizde her ne kadar restorasyon devam ediyor olsa da hakikaten güzel bir kilise, kiliseyi çevreleyen meydanda bir sürü dükkan ve ortada bir oturma kısmı var. Bu kısım tamamen çocukların hakimiyetinde, veletler 24 saat koşturacak enerjiyle çılgınca coşuyorlar. Bir de şehrin tepesinde, yürüyerek daha doğrusu tırmanılarak 25 dk mesafede kollarını açmış bir jesus – buradakiler hristo diyor- var. Brezilyadakinin küçük bir kopyası denilebilir. O kadar gün burada kalınca ona da tırmandık tabi.

Taxco’nun en komik kısmı Volkswagen taksiler, daracık, çift yön ve ağırlıklı olarak yokuştan oluşan bu şehirde onlarca tosbi vosvos cirit atıyor. İstanbul trafiği zor diyenleri Taxco’ya bekleriz.

Velhasıl bir süredir burada kurduğumuz kamp yarın sona eriyor ve sabahtan Cornavaca üzerinden Oxaca’ya doğru yola devam ediyoruz.